Lễ cúng tổ tiên của người Lô Lô ở xã Lũng Cú, huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang

Hà Giang hấp dẫn không chỉ bởi phong cảnh mà còn bởi bản sắc văn hóa vô cùng độc đáo, riêng biệt của các tộc người. Trong đó, có tộc người Lô Lô Đen với lễ cúng tổ tiên. Mình may mắn được tham gia vào trong lễ hội này. Đây là lễ hội đầu tiên mà mình đã theo dõi từ đầu đến cuối mà không hề thấy chán. Xin gửi đến các bạn vài cảm nhận.

Giới thiệu khái quát về lễ hội cúng tổ tiên của người Lô Lô Đen ở Lũng Cú

Lễ cúng tổ tiên của người Lô Lô ở xã Lũng Cú là di sản văn hoá phi vật thể thuộc loại hình Tập quán xã hội và tín ngưỡng, đã được Bộ trưởng Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục di sản văn hoá phi vật thể quốc gia năm 2012. Đó là một nghi lễ cổ truyền quan trọng nhất, lớn nhất và không thể thiếu trong năm của đồng bào Lô Lô đen, thường được tổ chức hàng năm vào ngày 25 tháng 7 ( m lịch).

Lễ cúng tổ tiên là một trong những sinh hoạt thuộc các nghi lễ vòng đời của người Lô Lô, mang tính giáo dục cộng đồng hướng về nguồn cội, biết ơn tổ tiên, giáo dục đạo lý uống nước nhớ nguồn, tạo sự cố kết cộng đồng gia đình, dòng họ, làng bản. 

Vào lễ cúng, thầy cúng sẽ tiến hành nghi lễ hiến tế, rồi đọc bài khấn để mời tổ tiên về dự lễ trước sự chứng kiến của tất cả mọi người trong dòng họ và cộng đồng. Người Lô Lô mặc những bộ quần áo đẹp nhất trong ngày lễ trọng đại. Sau nghi thức cúng trước bàn thờ tổ tiên, dân làng cùng hòa mình trong những điệu múa, khúc hát của người Lô Lô. 

Giấy mời tham gia từ ban tổ chức

         Ảnh lưu niệm tại lễ hội

Cảm nhận về lễ hội cúng tổ tiên năm 2023

Không gian rộn rã, đầy sắc mộc

Mình được biết tới lễ hội này khá lâu qua các tư liệu ở bảo tàng Hà Giang. Theo tư liệu, đây là một lễ hội vô cùng đặc biệt vì có cách hóa trang thành người rừng. Nó làm cho mình nhớ mãi, vì thế mình rất chờ đón lễ hội này.

 Đợi chờ mãi cũng tới ngày 25 tháng 7. Từ sáng sớm, mình đã lên nhà văn hóa của xã. Hôm nay, nhà văn hóa không nhận ra nữa, không gian thường ngày được thay bằng một không gian tươi vui rộn rã bởi rất đông người từ khắp nơi đến. Đặc biệt, những người Lô Lô mặc trang phục truyền thống rực rỡ đầy sắc màu. Ngay từ ngày 24 tháng 7, những người Lô Lô Đen từ Trung Quốc đã sang bản Lô Lô Chải ở Lũng Cú để giao lưu. Người Lô Lô Đen bên Trung Quốc và Việt Nam trông giống hệt nhau, gần như không phân biệt được nếu không nhờ vào màu áo của người Lô Lô Trung Quốc có màu sậm hơn. Quan khách đi lại nhộn nhịp khắp nẻo đường vào trong bản. Các nhiếp ảnh gia, các phóng viên về quay phim chụp ảnh, lấy tin tấp nập. Mình đã phải chạy hết nơi này để nơi khác để chụp ảnh vì những cô gái Lô Lô xinh đẹp xuất hiện khắp nơi. Ai cũng tươi tắn trong những bộ váy áo. Lễ hội cũng tổ tiên một năm chỉ có một lần, vì thế đây là cơ hội tuyệt vời để có thể chụp được những bộ váy được coi là trang phục dân tộc đẹp nhất Việt Nam.

Những cô gái Lô Lô cực kỳ xinh đẹp trong trang phục truyền thống

Phần lễ rất độc đáo nhưng đã được giản lược bớt đi

Lễ hội bắt đầu với phần lễ tuyên bố khai mạc và văn nghệ chào mừng. Sau phần khai mạc, thầy cúng tiến hành nghi thức ở trong nhà. Nghi thức đơn giản hơn mình nghĩ. Có lẽ người dân đã tối giản đi nhiều nghi thức. Trong lễ cúng, có hai nắm xôi to tượng trưng cho bố và mẹ, còn lại là 40 nắm xôi nhỏ. Mình vẫn băn khoăn về ý nghĩa của con số 40 này. Mình cũng đã chờ mong phần lễ có cảnh nhảy múa của người rừng song không thấy. Cái này làm mình hơi buồn, bởi đó chính là một nét độc đáo riêng biệt trong lễ hội. Tuy nhiên, có lẽ do sự phức tạp của nó mà năm nay họ đã tối giản đi. Vậy mới thấy việc duy trì bảo tồn đúng những hoạt động của lễ hội xa xưa là một việc khó khăn. Không phải đơn vị nào cũng có thể tiến hành đúng nguyên bản.

        Thầy cũng đang làm lễ

Phần hội cực vui và thu hút

Rồi cũng tới phần mà mình chờ đợi nhất, đó chính là phần hội. Cảnh làm mình ấn tượng nhất chính là người Lô Lô ở tất cả các vùng: cả Lũng Cú, Lũng táo, Mèo Vạc và cả bên Trung Quốc cùng nhau làm thành một vòng tròn nhảy theo điệu nhạc. Họ nhảy một cách nhuần nhuyễn tất cả các bản nhạc. Có lẽ điều này đã được duy trì rất lâu trong văn hóa của người dân. Điệu nhảy ấy là mình nhớ tới điệu nhảy của dân tộc Lào. Nó thật đơn giản thôi nhưng làm cho tất cả mọi người tham gia đều vô cùng vui vẻ, rạo rực và cũng là một cách để cố kết cộng đồng.

Trong lễ hội năm 2023, bản còn tổ chức thi thể thao, trình diễn trang phục dân tộc. Nhảy múa xong tất cả mọi người cùng tập trung vào xem thi đấu thể thao. Bản có thi đấu hai môn rất lạ, đó là môn đẩy gậy và môn kéo tay. Nó được tối giản đi để phù hợp với cuộc sống của người miền cao. Ví dụ môn kéo tay không dùng dây như trò kéo co mà chỉ dùng tay của những người tham gia để kéo. Hay môn đẩy gậy, đây là trò chơi dùng một cái gậy nhỏ, hai người ở hai đầu dùng tay đẩy gậy, người nào đẩy cho người kia lùi khỏi vạch vòng tròn là người chiến thắng. Có lẽ vì sự mới lạ của những trò chơi này mà mình theo dõi từ đâu đến cuối, thậm chí còn hò hét cổ vũ như chính người tham gia vậy. m thanh reo hò làm trò không gian của buổi lễ hội càng thêm vui vẻ. Buổi sáng kết thúc trong niềm vui của những đội thắng cuộc và trong sự hào hứng của tất cả khách mời.

Nhưng tiết mục hấp dẫn nhất mới xuất hiện ở buổi chiều, đó là tiết mục trình diễn thời trang và biểu diễn văn nghệ dân tộc. Trang phục dân tộc của người Lô Lô được coi là trang phục đẹp nhất Việt Nam bởi sự cầu kỳ trong thiết kế, rực rỡ trong màu sắc và rất giàu ý nghĩa. Các hình họa trên trang phục này đều nói lên bản sắc văn hóa, cuộc sống lao động, sinh hoạt của chính con người nơi đây. Khi nghe lời thuyết minh về ý nghĩa của trang phục này, mình mới thấy sự sâu sắc thâm thúy của người Lô Lô. Thực tế, đây là những con người rất thông minh, thậm chí còn có những tiến bộ vượt bậc hơn cả người Kinh. Chỉ do một số những yếu tố hạn chế về mặt địa lí, lịch sử nên tộc người này đã dần dần ít đi. Hiện nay, đây là tộc người ít nhất Việt Nam. Sự thông thái từ đời trước truyền lại làm cho họ tuy là dân tộc thiểu số nhưng lại là những người giữ được bản sắc tốt nhất Việt Nam. Ít có tộc người nào lại duy trì được những nét văn hóa, thậm chí biến thành tiềm năng du lịch như người Lô Lô. Xem tất cả các điệu múa, các màn trình diễn của người Lô Lô, mình càng khẳng định rõ hơn điều đấy bởi sự xinh đẹp của những nghệ nhân. Sự uyển chuyển trong những câu hát điệu múa của họ đã khẳng định đây sẽ là tộc người góp mặt thực sự trong việc giữ gìn nền văn hóa của Việt Nam. Điệu múa của họ không hề bị pha lẫn với bất kỳ dân tộc nào. Ví dụ điệu múa Sàng, họ đã dùng chính chiếc sàng lao động để tạo thành những điệu múa rất uyển chuyển trên nền nhạc của dân tộc. Mình đã theo dõi từ đầu đến cuối và bị hút vào bởi ở đó mình thấy được những nét riêng chứ không giống như nhiều lễ hội của Việt Nam. Nhiều lễ hội bây giờ bị lai căng một chút phương Tây với việc hát các bài hát thời thượng hay là việc chạy theo một số những hình thức không thuần chất về văn hóa nữa (xin phép không được nói rõ).

    Trình diễn trang phục dân tộc

Sự đoàn kết một cách rất thông minh của tộc người Lô Lô trên toàn thế giới

Ấn tượng nhất trong lễ hội năm 2023 là mời người Lô Lô ở nước bạn Trung Quốc sang giao lưu. Đây cũng là một điểm rất thông minh của ban tổ chức bởi nó cho thấy được văn hóa của người Lô Lô Lô không chỉ tồn tại riêng ở Việt Nam mà còn ở Trung Quốc và có thể được phổ biến trên cả thế giới. Tuy dân số chỉ có xấp xỉ 5 triệu người trên toàn bộ thế giới nhưng tộc người này, bằng sự liên kết với nhau, họ sẽ cùng phát huy truyền thống tốt đẹp.

Màn biểu diễn giao lưu của người Lô Lô Trung Quốc

Buổi lễ kết thúc bằng một bữa cơm ấm áp với các món ăn đặc biệt như khâu nhục, chân giò hầm thuốc, bí nấu,... Một buổi lễ hoàn hảo từ đầu đến cuối làm cho cả nhân dân, du khách và những ai biết tới đều vô cùng thỏa mãn. Thỏa mãn cả thị giác, thính giác, xúc giác, vị giác và từ đó thấy tự hào thêm về truyền thống dân tộc, không chỉ của người Lô Lô Đen mà còn của cả Việt Nam.

Nếu bạn muốn tìm hiểu về bản sắc văn hóa Việt Nam hãy đến nơi đây, hãy một lần trực tiếp chứng kiến, tham gia vào lễ hội ấy. Mình đảm bảo bạn cũng sẽ bị thu hút như mình, không thể rời mắt, không thể bước đi và ngay cả khi lễ hội kết thúc âm hưởng của nó vẫn cất lên trong bản thân ta sự tự hào về văn hóa Việt Nam.

25.7 âm lịch hàng năm hãy nhớ ghé thăm lễ hội bản Lô Lô nhé!